Specijalni rezervat prirode „Uvac“ nalazi se u jugozapadnoj Srbiji, na području opština Nova Varoš i Sjenica. Posle izmene granica zaštićenog područja 2024. godine prostire se na 11.845 hektara i ima status zaštićenog područja I kategorije, odnosno prirodnog dobra od izuzetnog značaja.
Najpoznatiji deo rezervata čini kanjonska dolina Uvca sa karakterističnim uklještenim meandrima. Prizor koji se najčešće pojavljuje na fotografijama zapravo obuhvata Uvačko, odnosno Sjeničko jezero, akumulaciju kroz koju nekadašnji tok reke pravi izrazite krivine između strmih krečnjačkih strana.
Uvac je posebno značajan i kao stanište beloglavog supa. Ovde se nalazi najveća gnezdeća kolonija ove vrste u Srbiji i jedna od najvećih na Balkanu. Zbog raspona krila koji može dostići gotovo tri metra, beloglavi sup je lako uočljiv kada kruži iznad kanjona.
Najbolju perspektivu meandara pružaju vidikovci raspoređeni uz Uvačko jezero. Molitva je najpoznatija, ali nije jedina lokacija vredna obilaska. Veliki vrh i Ravni krš omogućavaju pogled sa druge strane kanjona, dok se na širem području rezervata nalaze i manje posećene uređene tačke.
Uvac vidikovci – najpoznatije lokacije za pogled na meandre
Vidikovci na Uvcu razlikuju se po pristupu, dužini pešačenja i delu kanjona koji se sa njih vidi. Zato izbor lokacije zavisi od toga da li želite dužu pešačku turu, kombinaciju vožnje čamcem i šetnje ili kraći dolazak do panoramske tačke.
Vidikovac Molitva
Vidikovac Molitva verovatno je najpoznatija tačka za posmatranje meandara Uvca. Nalazi se sa desne strane Uvačkog jezera i sa njega se pruža pogled na nekoliko izrazitih rečnih okuka između strmih, šumovitih padina.
Za Molitvu se vezuje najveći broj prepoznatljivih fotografija Uvca, pa je ovo logičan izbor za posetioce koji prvi put dolaze u rezervat. Ipak, do vidikovca ne treba računati na kratku šetnju od nekoliko minuta.
Zvanično opisana pešačka staza počinje kod lokaliteta Krstac, oko 5-6 kilometara od Sjenice. Od Krstca do Molitve ima približno 6 kilometara u jednom smeru, odnosno oko 12 kilometara za povratnu turu. Uprava rezervata navodi da prosečno kondicionom posetiocu za ceo put laganim tempom treba približno 3,5 do 4 sata.
Veliki vrh
Veliki vrh nalazi se sa suprotne strane poznatog dela kanjona i pruža drugačiju perspektivu meandara. Do njega se može stići u okviru duže pešačke ture ili kombinovanjem plovidbe Uvačkim jezerom i pešačenja.
Postoji i kraća mogućnost pristupa iz pravca sela Gornje Lopiže. Prema informacijama upravljača rezervata, vozilom se može prići do lokaliteta udaljenog oko 500 metara od Velikog vrha. Odavde se pešačka ruta može nastaviti prema Ravnom kršu.
Zbog toga je Veliki vrh praktičan izbor za posetioce kojima je glavni cilj pogled na meandre, a ne višesatna pešačka tura od Krstca do Molitve.
Vidikovac Vaganica
Vidikovci na Vaganici nalaze se na trasi koja polazi iz sela Radijevići. Pešačka staza duga je oko dva kilometra u jednom smeru, a sa panoramskih tačaka pruža se pogled na lokalitet Žvale, ušće i kanjon Veljušnice, kao i kanjon Uvačkog jezera. Ruta nije naročito zahtevna, pa predstavlja dobar izbor za posetioce koji žele kraću šetnju kroz rezervat.Ostali vidikovci u rezervatu
Molitva, Veliki vrh i Ravni krš najviše se vezuju za čuvene meandre Uvačkog jezera, ali nisu jedine uređene tačke u rezervatu.
U zvaničnom programu obilaska navedeni su i:
- Bukovik, do kojeg vodi pešačka ruta od približno 2 km u jednom smeru;
- Vaganica, sa pogledom prema lokalitetu Žvale, ušću Veljušnice i kanjonu Uvačkog jezera;
- Stevanetići, gde se obilaze tri vidikovca na desnom obodu Zlatarskog jezera;
- Savina stolica, vidikovac iznad kanjona Zlatarskog jezera do kojeg vodi relativno kratka šetnja;
- vidikovci na potezu Vraneša – Gradina, uz Radoinjsko jezero.
Ove lokacije pružaju drugačije poglede na šire područje Uvca i mogu biti zanimljive posetiocima koji su Molitvu i centralni deo kanjona već obišli.
| Vidikovac | Šta se vidi | Karakter pristupa |
|---|---|---|
| Molitva | Najpoznatiji meandri Uvačkog jezera | Duža pešačka ruta |
| Veliki vrh | Centralni deo kanjona i meandri | Moguć kraći prilaz |
| Ravni krš | Kanjon Uvca | Može se spojiti sa Velikim vrhom |
| Bukovik | Uvačko jezero i okolni pejzaž | Kraća pešačka ruta |
| Vaganica | Žvale, Veljušnica i kanjon Uvca | Kraća pešačka ruta |
| Savina stolica | Kanjon Zlatarskog jezera | Vrlo kratka ruta |
Kako stići do vidikovaca na Uvcu
Ne postoji jedan prilaz za sve Uvac vidikovce. Rezervat obuhvata veliko područje, pa se polazne tačke razlikuju u zavisnosti od toga koji deo želite da obiđete.
Za Molitvu je najvažniji pravac iz Sjenice prema Krstcu, dok se do pojedinih polaznih tačaka za Veliki vrh, Ravni krš i druge lokacije dolazi drugim lokalnim putevima. Ako planirate obilazak iz pravca Nove Varoši, Rastoke i područje oko Akmačića koriste se kao polazišta za pojedine programe plovidbe Uvačkim jezerom.
Kako doći do vidikovca Molitva
Za samostalno pešačenje do Molitve najjasnije definisana ruta počinje na lokalitetu Krstac, udaljenom oko 5-6 kilometara od Sjenice.
Staza vodi desnom obalom Uvačkog, odnosno Sjeničkog jezera i duga je oko 6 kilometara do vidikovca. Povratak istom trasom znači približno 12 kilometara ukupnog pešačenja.
Uprava rezervata ovu stazu ne opisuje kao naročito tešku, ali njena dužina ipak zahteva odgovarajuću obuću, dovoljno vode i nekoliko sati vremena. Nije zato precizno predstavljati Molitvu kao vidikovac do kojeg se uobičajeno stiže nakon samo 20 ili 30 minuta šetnje od parkinga.
Kako do Velikog vrha i Ravnog krša
Jedna od mogućnosti počinje u Gornjim Lopižama, odakle se vozilom može prići relativno blizu Velikog vrha. Pešačka ruta zatim može da se nastavi prema Ravnom kršu.
Druga opcija je duža ruta od Krstca. Ona vodi do Družinića, prelazi preko visećeg mosta i nastavlja se kroz borovu šumu prema Ravnom kršu i Velikom vrhu. Ova varijanta ima približno 7-8 kilometara u jednom smeru i namenjena je posetiocima koji žele ozbiljniju pešačku turu.
Obilazak Uvca čamcem
Plovidba Uvačkim jezerom jedan je od najpopularnijih načina upoznavanja kanjona, ali nije tačno da sve ture jednostavno kreću „sa brane Uvac“.
Uprava rezervata navodi više polaznih tačaka. Među njima su Rastoke, do kojih se dolazi iz pravca Nove Varoši preko Akmačića, kao i Krstac i Markova ravan u blizini Sjenice.
Osnovne ture Uvačkim jezerom traju približno tri sata i mogu uključivati posmatranje beloglavih supova i obilazak Ledene pećine. Postoje i duži programi koji kombinuju plovidbu, pešačenje i uspon do Molitve, Velikog vrha ili Ravnog krša. Takvi izleti mogu trajati približno četiri do šest sati, u zavisnosti od odabrane trase.
Zbog mogućih promena nivoa vode, vremenskih uslova i programa plovidbe, termin i polaznu tačku treba proveriti neposredno pre dolaska.
Kada je najbolje posetiti Uvac
Za pešačenje i plovidbu najpraktičniji je period sa stabilnijim vremenskim uslovima, od proleća do jeseni. Međutim, nije dobro navoditi april-oktobar kao garantovanu turističku sezonu, jer dostupnost pojedinih tura zavisi od vremena, stanja lokalnih puteva, nivoa vode i organizacije poseta.
Pre polaska treba proveriti prognozu i stanje trase, posebno ako je prethodnih dana bilo obilnih padavina. Lokalni putevi i makadamske deonice mogu biti znatno zahtevniji posle kiše, a zimski uslovi dodatno otežavaju pristup pojedinim lokacijama.
Za obilazak je korisno:
- poneti dovoljno vode, posebno na rutama od 10 i više kilometara;
- koristiti obuću namenjenu hodanju po neravnom terenu;
- poneti dodatni sloj odeće jer je na vodi i višim tačkama često svežije;
- ne približavati se nezaštićenim ivicama litica;
- ne uznemiravati ptice niti prilaziti njihovim gnezdima;
- planirati dovoljno vremena za povratak pre mraka.
Pošto se radi o zaštićenom području, posetu i aktuelne uslove obilaska treba proveriti kod upravljača Specijalnog rezervata prirode „Uvac“. Na zvaničnom sajtu rezervata navedeno je i da je posetu potrebno najaviti.
Šta vredi obići ako imate samo jedan dan
Ako Uvac posećujete prvi put, nije potrebno pokušavati da obiđete svaki vidikovac.
Za ljubitelje pešačenja dobar izbor je ruta Krstac – Molitva – Krstac, koja pruža dovoljno vremena za boravak u prirodi i pogled na najpoznatiji deo kanjona.
Ako želite kraće pešačenje, praktičniji izbor može biti Veliki vrh, uz eventualni nastavak do Ravnog krša.
Treća mogućnost je organizovana plovidba Uvačkim jezerom, posebno ako želite da kanjon vidite iz nivoa vode i posetite Ledenu pećinu. Kombinovana tura čamcem i usponom do jednog od vidikovaca pruža najraznovrsnije iskustvo, ali zahteva veći deo dana.
Najčešće postavljena pitanja
Zaključak
Uvac nije samo jedan vidikovac niti jedna fotografija čuvenih meandara. Specijalni rezervat obuhvata 11.845 hektara zaštićenog područja, nekoliko jezera, kanjonske doline, pećine i jedno od najvažnijih staništa beloglavog supa u Srbiji.
Molitva ostaje najpoznatija lokacija za pogled na meandre, dok Veliki vrh i Ravni krš omogućavaju da se isti deo kanjona sagleda iz drugačije perspektive. Na širem području rezervata postoje i druge uređene pešačke trase i vidikovci koji su pogodniji za posetioce koji žele mirniji obilazak.
Najvažnije je izabrati trasu prema sopstvenoj kondiciji i raspoloživom vremenu, a pre dolaska proveriti aktuelne uslove kod upravljača rezervata. Tako je mnogo lakše isplanirati obilazak bez nepotrebnog lutanja po lokalnim putevima i makadamskim deonicama.